Kırmızı Gazete/Mücadele Belleği Dizisi-1
Özellikle 1969 yılında Üniversitelerde gelişen işgal hareketlerinin fabrikalara yansımasının altı çizilecek en önemli örneğidir Singer işgali.
Singer, Amerikan menşeili bir dikiş makinası fabrikasıdır. Türkiye topraklarında faaliyete geçişi Osmanlı’ya, Abdulhamit’e kadar uzanır. “Her genç kızın rüyası, Singer dikiş makinası” reklamı yakın zamanlara kadar hala hatırlanır.
Büyük bir pazar haline gelen dikiş makinası sektöründe en önemli oyuncu olan Singer ‘in İstanbul Kartal’daki fabrikasında üretim yapılmaktadır. Fabrika yöneticisi, Foxburg soyadlı bir Amerikalıdır.
Foxburg, fabrika içinde adeta müstemleke valisine benzer bir çalışma rejimi kurmaya çalışır. Fabrika içinde yüksek bir yere çıkarak işçileri izler, çalışmasını beğenmediği kişiyi derhal işten çıkarır. Sigara içtiğini gördüğü işçinin yüzünde sigarayı söndürür, karşısında konuşmasına dahi müsaade etmez. Oldukça düşük ücretler alan Singer işçisi, yemeklerden sosyal haklara kadar bir çok açıdan oldukça rahatsızdır.
Fabrikada yetkili sendika Çelik-iş’tir. 1964 yılında Disk Maden-İş’in yetkili sendika olma talebi mahkemece onaylanmasına rağmen, işçilerin yarı yarıya iki sendika arasında bölünmesi, Maden-İş’in fabrikadan çekilmesine neden olur. Yönetim daha çok Maden-İş’e karşı sarı sendika olarak çalışan Çelik-İş’le bir sözleşme imzalar.
Ancak geçen 4 yıllık sürede Çelik-İş yönetiminin herhangi bir mücadele niyeti olmadığı gibi, fabrika yöneticisinin emirlerini işçilere dikte etmekten başka bir işe de yaramaz. Disk Maden-İş’in mücadeleci sendikal çizgisi, işçi haklarını almak için yaptığı mücadele ve kazandığı başarılar, ülkede yayılan Anti-ABD dalgası gibi etkilerle de birleşince, işçiler Maden-İş’i yetkili sendika olarak görmek isterler. Maden-İş’e üyelikler yeniden başlar. Ancak bu çalışmadan bir şekilde haberdar olan ABD’li müdür 3 öncü işçiyi işten çıkarır. İşten çıkarmaların devam edeceğini düşünen Maden-iş fabrika komitesi’ndeki 25 işçi, sendika binasında yaptıkları toplantıda işgali kararlaştırır.
10 ocak günü işbaşı yapıldıktan hemen sonra şalter indirilir. “Kahrolsun Çelik-iş Yaşasın Maden-İş” sloganları eşliğinde işgal başlar. İşçiler fabrika beyaz yakalılarını odalara kilitlerler, fabrika müdürü ise bir şekilde kaçmayı başarır.
İstanbul Valisi Vefa Poyraz ve İçişleri Bakanı Faruk Sükan ise işgalin derhal sona erdirilmesi için gerekenin yapılacağını söyler. Fabrika önüne yığılan toplum polisi, 11 ocakta işyerine göz yaşartıcı bombalarla müdahale eder. Bir gün önceden müdahale olasılığına karşı hazırlık yapan İşçiler de ciddi bir direniş geliştirir. Fabrikaya polis giremez. Ancak bir arabulucunun görüşmesi sonrasında işçiler 36 saat sonra işgali bitirir. Fabrika çıkışında gözaltına alınmak istenen arkadaşlarına sahip çıkarlar.
Yine de toplamda 114 işçi sonraki günlerde gözaltına alındı. Gözaltında kaba dayak, falakaya maruz bırakıldı. İşçiler hakkında açılan davalar ancak yıllar sonra Ecevit affı ile düşürülebildi.
İşçilerin direnişi Maden-İş Sendikası’nın yetkili olması, ücret artışı, ikramiye ödenmesi ve atılan işçilerin işe geri alınması taleplerinin tamamının kabul edilmesiyle sonuçlanmıştır. Ayrıca Kartal-Pendik-Gebze hattındaki tüm fabrikalarda Maden-İş’in efsaneleşmesine ve ilerde 15-16 Haziran eylemlerinin nüvelenmesine de neden olacaktır.
2005 yılında kapanan Singer fabrikasında ise, 12 eylül darbesinden sonra dahi Türk-İş yetkili sendika haline gelemez. Ayrıca Derby İşgali ile başlayan “ordu-gençlik elele” sloganının “işçi-gençlik elele” sloganına dönüşmesinde de ciddi bir payı vardır.
