Rusya’da kadınlar Uluslararası Sosyalist Kadın Konferansı’nda alınan kararın geleneğiyle Şubat sonunda sokaklara döküldü. Talepleri ekmek, barış ve eşit haklar olan bu kadın isyanına desteğin büyümesi Şubat devrimini getirecekti. Tarih Julien takvime göre (eski rus takvimi) 23 Şubat Gregoryen (miladi) takvime göre 8 Mart 1917’ydi. Yürüyüşten 4 gün sonra Çar devrildi.
Şubat Devriminde çar ve savaş karşıtı büyük halk kitleleri ayaklandı. Rus devrim sürecindeki en büyük kitlesel hareketti. Çarı deviren Şubat Devrimini Temmuz Günleri ve Kornilov Darbesi izledi. Ekim ayında ise (miladi Kasım) Sovyetler iktidarı ele geçirdi. Sovyet Devriminden sonra 8 Mart ulusal bayram ilan edildi. Hem devrimin ateşinin yakıldığı, hem kadınlara oy hakkının tanındığı gün olarak kutlanmaya devam etti.
Kadınlar günü belirlenmesi ile ilgili çabaların ilk olarak oy hakkı için verilen mücadeleden ve sosyalist kadın hareketinden kaynaklandığı görülüyor. Tarih olarak 1900’lerin başı. İlk olarak tarih, Rus mültecilerin yoğun olduğu Amerika’da sosyalist kadınlar tarafından Şubat 1909’da aynı ayın son pazar günü olarak belirleniyor. 1910 yılında Clara Zetkin Sosyalist Enternasyonal Kadınlar Kongresinde “Uluslararası Kadınlar Günü” belirlenmesi çağrısında bulunuyor. Bu çağrıdan bir sene sonra Uluslararası Kadınlar Günü ilk kez Avrupa’nın çeşitli kentlerinde 19 Mart’ta kutlanıyor. O sene 19 Mart’ın seçilmesinin sebebi ise Paris Komününün 40. Yılında bir anma niteliği de taşıması. 8 Mart’a denk gelen ilk kutlama ise Almanya’da 1914’te hemen 1. Dünya Savaşı öncesi kadınların oy hakkı ve eşitlik talepleriyle yapılıyor.
En yaygın olarak 8 Mart’a kaynaklık ettiği sanılan olay 1857’de çıkan ve 129 kadın işçinin trajik şekilde öldüğü yangın. 1857’de çıkan yangına dair kanıt olmadığı 1985’te Temma Kaplan’ın araştırmasıyla ortaya çıkıyor (1). Ancak bu yangına çok benzer bir vakanın 1911 yılında 25 Mart’ta olduğunu biliyoruz. Triangle Gömlek Fabrikası Yangını 123’ü kadın 23’ü erkek göçmen işçinin hayatını feci şekilde kaybettiği büyük bir trajedi. Biraz araştırınca 8 Mart tarihini 1857 yangınından hareketle Clara Zetkin’in teklif ettiğini yazan metinlere de ulaşabilirsiniz. Yukarıda bahsettiğimiz üzere Zetkin 1910 yılında bir tarih ortaya koymayıp, kadınlar gününün uluslararası niteliğini öne alıyor.
8 Mart tarihi Şubat Devrimi ve sonrasında 1921’de Clara Zetkin’in de içinde bulunduğu Uluslararası Komünist Kadınlar Konferansında “Dünya Emekçi Kadınlar Günü” olarak belirlenmesiyle pekişiyor. 1967’de Feministler tarafından da benimsenen bu tarih BM’nin kadın yılı olan 1975’te yine BM tarafından Dünya Kadınlar Günü olarak ilan ediliyor. Resmi olarak 1977’de tanınıyor.
70’ler gibi Soğuk Savaşın sürdüğü yıllarda Sovyetlere ve sosyalist kadın hareketine dayanan bir anlatı çok makul değildi. 1857’de Amerika’da ölen kadın işçilerin anısına bu günün ortaya çıktığı söylemi 80’lerde Türkiye’de de yaygınlaşmaya başladı. 8 Mart kanıtlanması zor, gözden uzak, en nihayetinde Amerika temelli bir anlatıya bağlandı ve tüm devrimci risklerden arındırıldı. Hala çoğumuzun hafızasında böyle duruyor.
Kadınlar gününün sosyalist kökleri bulanıklaşmış, havada asılı tarihinden kopuk, bağlamsız bir olayla ilişkilendirilmiş, kadınların devrime önayak olması ve sahip oldukları güç unutturulmaya çalışılmıştı. Kadın emeğinin sömürüsünden beslenen sistemin bir kadın isyanıyla tökezleyip kendini idame ettiremez hale gelmesi kaçınılmazdır. Tarihteki en büyük işçi devriminin kadınların ayaklanmasıyla ateşlendiğini, Şubat Devrimini, eşitlikte ısrarı ve kadınların devrimci gücünü biliyoruz. Devrimin ve kurtuluşun anahtarı kadınlardadır.
8 Mart bu anahtarı göğsünde taşıyan kadınların günüdür.
Kutlu olsun.
–
–
–
–
–
1- https://www.jstor.org/stable/3180144?mag=the-socialist-origins-of-international-womens-day&seq=1
https://daily.jstor.org/the-socialist-origins-of-international-womens-day/
